Współrzędnościowa maszyna pomiarowa (CMM, z ang. Coordinate Measuring Machine) to urządzenie służące do pomiaru geometrii przestrzennej elementów — ich wymiarów, kształtu i wzajemnego położenia cech w trzech wymiarach. Informacja o wymiarach mierzonego elementu jest pozyskiwana jako zbiór współrzędnych punktów na jego powierzchni, zebranych drogą stykową albo bezstykową, a następnie przetwarzana przez komputer z odpowiednim oprogramowaniem w pełną charakterystykę geometryczną przedmiotu.
Podstawowa zaleta tej techniki: pozwala mierzyć przedmioty o skomplikowanych kształtach, których nie da się ocenić podstawowymi przyrządami warsztatowymi (suwmiarką, mikrometrem, czujnikiem zegarowym) — na przykład koła zębate o nietypowych zarysach czy odchyłki kształtu i położenia wymagające jednoczesnego odniesienia do kilku baz.
Z czego składa się maszyna współrzędnościowa
- Konstrukcja nośna — w zależności od typu: ruchomy portal, wysięgnik albo brama, przemieszczające się po osiach X i Y, z głowicą pomiarową poruszającą się pionowo po osi Z.
- Konstrukcja stała — stół pomiarowy (najczęściej granitowy) wraz z układem napędowym.
- Układ pomiarowy — zestaw liniałów pomiarowych z czytnikami elektro-optycznymi dla każdej z osi (X, Y, Z), ewentualnie dodatkowej osi W stołu obrotowego.
- Głowica pomiarowa (sonda) — z zestawami trzpieni zakończonych najczęściej kulkami z rubinu (pomiary uniwersalne) albo walcami (np. do pomiaru krawędzi perforacji blach karoseryjnych).
- Szafa sterująca oraz komputer z oprogramowaniem opracowującym dane o wymiarach.
Maszyna mierzy odległość między sondą a elementem mierzonym — głowica przesuwa się wzdłuż trzech osi i styka się z elementem (albo, przy pomiarze bezstykowym, lokalizuje jego powierzchnię optycznie), rejestrując przy tym dokładne położenie punktu styku. Powtórzone dla wielu punktów, to pozwala odtworzyć kształt i wymiary całej mierzonej cechy.